Edison's Last Breath

 

১৯৩১ চনৰ শৰৎকাল। আমেৰিকাৰ নিউ-জাৰ্ছীৰ West Orange নামৰ এখন শান্ত, নীৰৱ চহৰ। সেই চহৰ খনতেেই শুই আছিল এজন লোক, যিজনে পৃথিৱীৰ এন্ধাৰ আঁতৰাই পোহৰ আনিছিল। সেইজনেই আছিল Thomas Edison।

যিজনে মানুহে নিজৰ আৱিষ্কাৰেৰে যেনে ইলেক্ট্ৰিক বাল্ব, ফোনোগ্ৰাফ, চলচিত্ৰ আদিৰে মানুহৰ জীৱন সলনি কৰি পেলাইছিল, আজি, সেই মহান আৱিষ্কাৰক জনেই নিজৰ জীৱনৰ শেষ অন্তিম ক্ষণত উপনীত হৈছিল। সময় যেন লাহে লাহে থমকি ৰৈছিল।

এটা নীৰৱ কোঠাত শয্যাশায়ী হৈ জীৱনৰ অন্তিম ক্ষণলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল এডিচনে। ঘৰটোৰ পৰিবেশ অতি শান্ত। পৰিয়ালৰ মানুহবোৰ নিস্তব্ধ হৈ বহি আছে। সকলোৰে মুখত উদ্বেগৰ ছাপ। ঘৰটোৰ বাহিৰতো গুণমুগ্ধ লোক, সাংবাদিক, ফটোগ্ৰাফাৰ আদিয়ে গিজগিজাই আছে। সকলোৰে চকুত উদ্বেগ আৰু বেদনাৰ চিন।

এডিচনৰ এই অৱস্থা দেখি বৰকৈ ব্যাথিত হৈ পৰিছিল এসময়ত তেওঁৰ অধীনত কাম কৰা স্বনামধন্য বিজ্ঞানী হেনৰি ফ'ৰ্ড। পিছলৈ তেওঁ এডিচনৰ সকলোতকৈ প্ৰিয় বন্ধু হৈ পৰিছিল। হেনৰী ফ'ৰ্ডে এডিচনক হেৰুৱাবলৈ যেন মুঠেও প্ৰস্তুত নাছিল। সেয়ে এদিন তেওঁ টমাচ এলভা এডিচনৰ পুত্ৰ চাৰ্লচ এডিচনক মতাই আনি এক অদ্ভুত প্ৰস্তাৱ দাঙি ধৰিলে। 

তেওঁ চাৰ্লছৰ হাতত কেইটামান খালী টেষ্ট টিউব দি ক'লে : চাৰ্লছ, তুমি তোমাৰ পিতৃৰ অন্তিমটো শ্বাস এই টেষ্টটিউবৰ ভিতৰত ধৰি ৰাখি টেষ্টটিউবকেইটা মোক ওভটাই দিব লাগিব। তেখেতৰ মৃত্যুৰ পিছত তেখেতৰ এই অন্তিম শ্বাসটো মোৰ জীৱনৰ এক প্ৰেৰণা হৈ ৰ'ব। 

এডিচন মধুমেহ আৰু বৃক্কজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। লাহে লাহে তেওঁৰ শৰীৰৰ অৱস্থা বেছি বেয়ালৈ ঢাল খাইছিল। চিকিৎসকৰ মতে এয়া তেওঁৰ অন্তিম সময়। পৰিয়ালৰ মানুহবোৰ আহি গোট খাইছেহি। কাৰণ, তেওঁলোক সকলোৱেই এইটো গম পাইছিল যে মহান বিজ্ঞানী এডিচনে জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰহস্যৰ "মৃত্যু"ৰ সতে হয়তো আৰু বেছি যুঁজিব নোৱাৰিব।

ইতিমধ্যে এডিচনৰ শয্যাৰ কাষৰ এখন টেবুলত কিছুমান সৰু সৰু টেষ্টটিউৱ ৰাখি থোৱা হৈছিল। একো একোটা সাধাৰণ কাঁচৰ টিউৱ। কিন্তু সেইবোৰৰ ভিতৰত এটা অসাধাৰণ মুহূৰ্ত ধৰি ৰাখিবলৈ ইতিমধ্যে সাজু হৈ ৰৈছিল এডিচনৰ পুত্ৰ চাৰ্লছ আৰু এডিচনৰ চিকিৎসক। 

১৮ অক্টোৱৰ, ১৯৩১ চনৰ এটা দুপৰীয়া। এডিচনৰ নিশ্বাসবোৰ লাহে লাহে ক্ষীণ হৈ আহিছিল। কোঠাটো একেবাৰেই নিৰৱ হৈ পৰিছিল। আত্মীয় স্বজন আৰু গুণমুগ্ধ সকলৰ দুচকুত বিষাদৰ ছাঁ। কিছুপৰৰ অস্বস্তিকৰ নীৰৱতাৰ পিছত যেতিয়া এডিচনৰ দেহটো প্ৰায় অসাৰ হৈ আহিছিল, তেতিয়াই চাৰ্লছ আৰু চিকিৎসকজনে এটা টেষ্টটিউৱ এডিচনৰ মুখৰ ওচৰত দাঙি ধৰি এডিচনৰ অন্তিমটো নিশ্বাস সংগ্ৰহ কৰি টেষ্টটিউৱটোৰ মুখখন বন্ধ কৰি দিলে। তেওঁলোকে এনেদৰে ৮টা টেষ্টটিউৱ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু সেইবোৰ চিল কৰি সংৰক্ষণ কৰিছিল।

সেই সময়ত এনে লাগিছিল যেন তেওঁলোকে টিউৱবোৰৰ ভিতৰত কেৱল বায়ু নহয়, এজন মহান বিজ্ঞানীৰ জীৱনৰ কিবা এটা অদৃশ্য অংশ সংৰক্ষণ কৰি পেলালে।

এডিচন গ'লগৈ। কিন্ত, সযতনে সংগ্ৰহ কৰি ৰখা এডিচনৰ অন্তিমটো শ্বাসৰ টেষ্টটিউৱবোৰ তেওঁৰ প্ৰাণৰ বন্ধু হেনৰী ফ'ৰ্ডৰ ঘৰলৈ পঠিওৱা হ'ল। হেনৰি ফৰ্ডে এই টেষ্টটিউৱবোৰ নিজৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰহত বহু বছৰ ধৰি ৰাখিছিল। পিছলৈ এই ঐতিহাসিক টেষ্টটিউৱবোৰ Henry Ford Museum of American Innovation লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। 

বৰ্তমান এডিচনৰ অন্তিম শ্বাসটো সংৰক্ষণ কৰি ৰখা এই টেষ্টটিউৱটো চাবলৈ সমগ্ৰ বিশ্বৰ মানুহে ভিৰ কৰেহি। যিজন ব্যক্তিয়ে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন পোহৰাই পোহৰাই তুলিছিল, তেৱো মৃত্যুৰ ৰহস্য ভেদ কৰিব নোৱাৰি কোনো অজানতিমুলুকৰ এখন অন্ধকাৰ দেশলৈ গুছি গ'ল, কিন্তু এৰি থৈ গ’ল—

এটা নিশ্বাস, কিছু অনুভূতি, আৰু এটা কাঁচৰ টিউবত বন্ধ হৈ থকা অনন্ত ৰহস্য…

https://youtu.be/ChxLMVi2Y_w?si=ikXJiY1lT9JcoDA_

Negative Capability

 

John Keatsৰ সাহিত্যিক চিন্তাধাৰাৰ মাজত “Negative Capability (নিগেটিভ কেপেবিলিটি)” এক গভীৰ আৰু অৰ্থবহ ধাৰণা। এই ধাৰণাৰ মূল অৰ্থ হৈছে—এজন মানুহে অনিশ্চয়তা, সন্দেহ আৰু জটিলতাৰ মাজতো অস্থিৰ নোহোৱাকৈ, ধৈৰ্য্যৰে আৰু মানসিক শান্তিৰে থকাত সক্ষম হ'ব পাৰে। সকলো কথাৰ স্পষ্ট উত্তৰ বিচাৰি ব্যস্ত নহৈ, পৰিস্থিতিক স্বাভাৱিকভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষমতাই হৈছে Negative Capability।

জন কিটছে কৈছিল যে, এজন মহান ব্যক্তি সেইজনেই, যিয়ে জীৱনৰ অস্পষ্টতা আৰু ৰহস্যবোৰক সহ্য কৰিব পাৰে, আৰু তাৰ মাজতেই জীৱনৰ সৌন্দৰ্য বিচাৰি ল’ব পাৰে। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে, সকলো কথাক যুক্তি আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে বুজিবলৈ চেষ্টা কৰাতকৈ কেতিয়াবা সেইবোৰ অনুভৱ কৰাটো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।

এই ধাৰণাটো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। শিক্ষাৰ জীৱনত বহু সময়ত এনে অৱস্থা আহে, য'ত কোনো এটা বিশেষ বিষয় বুজা নাযায়, ফলাফল আশা অনুসৰি নহয়, অথবা আগবাঢ়ি যোৱাৰ পথ অস্পষ্ট হৈ পৰে। এনে সময়ত যদি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে হতাশ হৈ পৰে, তেন্তে তেওঁলোক আগবাঢ়ি যাব নোৱাৰে। কিন্তু যদি তেওঁলোকে Negative Capabilityৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকে বুজিব যে এই অনিশ্চয়তা আৰু সমস্যাবোৰতো জীৱনৰেই অংশ।

এই ধাৰণাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শিকায় যে, ধৈৰ্য্যই হৈছে সাফল্যৰ মূল চাবিকাঠি। তৎক্ষণাত সফলতা নেপালেও, চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিব লাগে। প্ৰতিটো ভুল আৰু ব্যৰ্থতাই আমাক নতুন কিবা শিকায়। গতিকে, ভয় বা হতাশাৰ সলনি, এইবোৰক অভিজ্ঞতা হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

ইয়াৰ উপৰিও, Negative Capabilityয়ে সৃষ্টিশীলতা আৰু কল্পনাশক্তি বৃদ্ধি কৰে। যেতিয়া আমি সকলো কথা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰোঁ, তেতিয়া আমাৰ চিন্তাধাৰা অধিক মুক্ত হয়। এই মুক্ত চিন্তাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নতুন দিশত চিন্তা কৰিবলৈ আৰু নিজৰ সৃষ্টিশীল শক্তি বিকাশ কৰিবলৈ সহায় কৰে।

জন কিটছৰ Negative Capability কেৱল সাহিত্যৰ এটা ধাৰণা নহয়, ই জীৱনৰ পথপ্ৰদৰ্শক। ই আমাক শিকায় যে জীৱনত অনিশ্চয়তা থাকিব, সমস্যাও আহিব, কিন্তু সেইবোৰৰ মাজতো স্থিৰ, ধৈৰ্য্যশীল আৰু আত্মবিশ্বাসী হৈ থাকিব লাগিব। যদি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে এই শিক্ষাক নিজৰ জীৱনত প্ৰয়োগ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকে কেৱল শিক্ষাতেই নহয়, জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে সফলতা লাভ কৰিব পাৰিব। কাৰণ, সকলো জীৱনৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ তৎক্ষণাত নাপালেও চলিব; অনিশ্চয়তাৰ মাজতেই সত্য আৰু সৌন্দৰ্য্য লুকাই থাকে। গোপনে, অতি গোপনে।

দেউতা

আইচিইউৰ নীৰৱতাৰ মাজত মেডিকেলৰ সাৰঞ্জামবোৰৰ শব্দৰ লগতে অক্সিজেনৰ চিলিণ্ডাৰৰ পৰা অবিৰত ভাৱে সৃষ্টি হোৱা সোঁ সোঁ শব্দই ৰোগীৰ আত্মীয়বোৰৰ মনবোৰ অধিক ভাৰাক্ৰান্ত কৰি তোলে। ৯৫ বছৰৰ জীৱন যাত্ৰাত মোৰ দেউতা এতিয়া আইচিইউৰ বিছনাত। শ্বাসজনিত ৰোগত দেউতা বিগত সাতদিন ধৰি হস্পিতালত। যিগৰাকী দেউতাই মোক হাতত ধৰি আগবঢ়াই নিছিল, জীৱনৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপতেই এজন পথপ্ৰদৰ্শক হিচাবে সাহস দিছিল, আজি তেখেতেই নীৰৱে হস্পিতালৰ বিচনাত শুই আছে। দুচকুত তেওঁৰ কৰুণ চাৱনি। সেই দৃশ্যই এজন মোৰ অন্তৰত বহুত কষ্ট দিয়ে। যিজন দেউতাই মোক আঙুলিত ধৰি খোজ কঢ়াব শিকালে, জীৱনৰ জটিল পথত সাহসৰ বন্তি জ্বলাই আগুৱাই লৈ গ’ল, আজি সেই মানুহজনেই নীৰৱে শুই আছে। তেখেতৰ দুচকুত এক কৰুণ, ক্লান্ত চাৱনি, অথচ সেই চাৱনিত এতিয়াও তিৰবিৰাই উঠে মমতাৰ দীপ্তি, যিটো মই শৈশৱৰ পৰাই অনুভৱ কৰি আহিছো। 

দেউতাৰ মুখত বেদনাৰ ছাঁ দেখা পালে বুকুখন কঁপি উঠে। কিমান যে শক্তিশালী, কিমান যে সহনশীল মানুহ তেওঁ! ঘৰৰ সকলো দুখ-কষ্ট নিজৰ হাঁহিৰ আঁৰত লুকুৱাই ৰাখি আমাক ডাঙৰ-দীঘল কৰা সেই মানুহজনৰ চকুত যেতিয়া বেদনা, ক্লান্তি আৰু বিষাদৰ ছাঁ দেখা পাও, তেতিয়া পুত্ৰ হিচাপে আমাৰ মনত বহুতো স্মৃতিয়ে দোলা দি যায়। শৈশৱৰ সেই সৰু সৰু মুহূৰ্তবোৰ, দেউতাৰ কোলাত বহি শুনা সাধুকথাবোৰ, পঢ়া-শুনাৰ বাবে দিয়া উৎসাহবোৰ, কঠিন পৰিস্থিতিত দিয়া সাহসবোৰ— এইবোৰ স্মৃতিয়েইতো এতিয়া বুকুৰ মাজত ধুমুহাৰ দৰে ঘূৰি ফুৰিছে !

আইচিইউৰ দুৱাৰত থিয় হৈ দেউতালৈ চালে অন্তৰত দুটা ভিন্ন আবেগ জাগি উঠে — এটা ভয় আৰু আনটো আশা। ভয় এইবাবে যে সময় কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে আৰু আশা এইবাবেই যে দেউতাই পুনৰ আগৰ দৰেই কোমল হাঁহি এটাৰে আমাৰ জীৱন সাৰ্থক কৰিব। এই সময়খিনিত মোৰ প্ৰতিটো উশাহত, প্ৰতিটো নিশাহত কেৱল দেউতাৰ সুস্থতা বিচাৰি ভগৱানৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা; পিতা-পুত্ৰৰ মাজৰ মৰম আৰু স্নেহৰ আঁচলত আবদ্ধ হৈ থকা ঐশ্বৰিক প্ৰেমেৰে ভগৱানৰ প্ৰতি আবদাৰ -- "প্ৰভু, দেউতাক সোনকালেই সুস্থ কৰি দিবা। দেউতাৰ সেই হাঁহিটো মোক পুনৰ ঘূৰাই দিয়া।" 🙏

মন্দিৰ প্ৰাঙ্গনত এখন্তেক

 

আজি দুপৰীয়া সময়ত জীয়ৰী হিয়াৰ লগত এখন্তেক মন্দিৰলৈ গৈছিলোঁ। মন্দিৰৰ প্ৰাৰ্থনা, ঘণ্টাৰ শব্দ, ধূপৰ সুগন্ধি— এই সকলোবোৰে মনক প্ৰশান্তি দিয়ে। মন্দিৰ প্ৰাঙ্গণত ভক্তসকলৰ ভিৰৰ মাজতে এগৰাকী শীৰ্ণকায় মহিলাই অলপ দূৰৰ পৰাই যেন মোক লক্ষ্য কৰি আছিল। মই সেয়া বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নাছিলোঁ, কিয়নো প্ৰাৰ্থনাৰ শেষত ঘৰলৈ উভতি অহাটোৱেই মোৰ প্ৰধান বিষয় আছিল। কিন্তু উভতিবলৈ লৈছিলোঁ হে, তেতিয়াই দেখিলোঁ শীৰ্ণকায় আদবয়সীয়া মহিলা গৰাকী ধীৰে ধীৰে আমাৰ পিনেই আগবাঢ়ি আহিছে।

অনুচ্চ কণ্ঠেৰে তেওঁ সুধিলে, “আপুনিয়েই বাৰু প্ৰণৱজ্যোতি চাৰ নহয়নে?” সৰল প্ৰশ্নটোত যেন এক অচিনাকি আত্মীয়তাৰ উষ্ণতা লুকাই আছিল। মই মূৰ দুপিয়াই সন্মতি জনালোঁ। কিন্তু মনত একো স্পষ্ট ধাৰণা নাছিল। কোন হ'ব পাৰে তেওঁ? মুখমণ্ডলত এমোকোৰা হাঁহি সানি লৈ তেওঁ ক'বলৈ ধৰিলে : “আপোনাৰ চেহেৰাটো সলনি হৈ গ'ল চাৰ, চিনিবলৈ অলপ অসুবিধা হৈছিল। বহু বছৰ হ'ল যে !” সেই মুহূৰ্ততে যেন সময়ো অলপ থমকি ৰ’ল! বহু বছৰৰ ব্যৱধান যেন সেই ক্ষুদ্ৰ বাক্যকেইটাই সংকুচিত কৰি এটা লহমাত সামৰি থ'লে। 

কোন তেওঁ? মনত পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিলেও মই একোৱেই উৱাদিহ পোৱা নাই। তেওঁ কৈ গ'ল : ত্ৰিশ বছৰ আগতে আপুনি মোক কলেজত পঢ়ুৱাইছিল। আপোনাৰ ক্লাছবোৰৰ কথা, খুহুটীয়া ধেমালিবোৰ আজিও মনত পৰে চাৰ। পিছলৈ বি.এচ.চি পাছ কৰি গাৱঁৰ কাষতেই এখন ভেঞ্চাৰ স্কুলত কাম কৰিবলৈ ল'লো।……

ত্ৰিশ বছৰ আগতে তেওঁ নিশ্চয় এগৰাকী অতিশয় সুন্দৰী যুৱতী আছিল। মুখমণ্ডলত সৌন্দৰ্যৰ দীপ্তি আৰু দুচকুত সপোনৰ মেটমৰা বোজা লৈ তেওঁ নিশ্চয় কলেজলৈ আহিছিল। সময়ে আজি তেওঁক স্পৰ্শ কৰিছে, যৌৱনৰ উজ্জ্বলতা ধীৰে ধীৰে যেন স্তিমিত হৈছে। এযোৰ সাধাৰণ মেখেলাচাদৰ, হাতত এটা সৰু ভেনিটি বেগ, কপালত সেন্দুৰৰ এটি উজ্জ্বল ফোঁটেৰে তেওঁ যে এগৰাকী ব্যস্ত গৃহিণী, কথাটো সহজেই অনুমেয়। 

ইতিমধ্যে জীৱনে বহু দিশ সলনি কৰিছে, সময়ে বহু দূৰ অতিক্ৰম কৰিছে। ত্ৰিশ বছৰ আগত ময়ো এজন সুঠাম যুৱক আছিলোঁ। কলেজত নতুনকৈ যোগদান কৰিছিলোঁ। আজি বয়সে মোকো চুই গৈছে আলফুলে। কিন্তু মোৰ ক্লাছবোৰ, মোৰ কথাবোৰ এতিয়াও তেওঁৰ মনত সজীৱ হৈ আছে বুলি কওঁতে তেওঁৰ দুচকুত এক উজ্জ্বল দীপ্তি দেখা গৈছিল। সেই দীপ্তিয়ে মোৰ অন্তৰতো আনন্দ জোৱাৰ তুলিলে। সেই আনন্দ, কোনো প্ৰশংসা পত্ৰ বা কোনো পদকে কেতিয়াও দিব নোৱাৰা এক গভীৰ তৃপ্তি। 

তেওঁ কৈ হ'ল : "স্কুলত কাম কৰাৰ দুবছৰ পিছতেই মোৰ বিয়া হ'ল। মোৰ স্বামী এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক। মোৰ চাকৰিটো চৰকাৰী নোহোৱা বাবে বিয়াৰ পিছতেই মই স্কুলৰ পৰা অব্যাহতি ল'লো। এতিয়া মই এগৰাকী গৃহিণী……"

তেওঁ এগৰাকী গৃহিণী বুলি কওঁতে তেওঁৰ কণ্ঠত কোনো আক্ষেপ নাছিল। বৰঞ্চ সেয়া আছিল এক শান্ত স্বীকাৰোক্তি। কলেজৰ শিক্ষা সমাপ্তিৰ পিছত কেইটামান বছৰমান নিজৰ সপোন আৰু দায়িত্বৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰখাৰ চেষ্টাৰে তেওঁ শিক্ষকতাও কৰিছিল। কিন্ত বিবাহ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত আজি তেওঁ ঘৰুৱা দায়িত্বৰে ব্যস্ত হৈ পৰা এগৰাকী ব্যস্ত গৃহিণী। তেওঁৰ স্বামীয়ে প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাবে, কণ কণ ল'ৰা ছোৱালীবোৰৰ সৰু সৰু মনবোৰ গঢ়ি তোলাত ব্যস্ত হৈ থকা এজন নীৰৱ যোদ্ধা। সেই কথা কওঁতে তেওঁৰ মুখমণ্ডলত এক সৰল গৰ্বৰ ছাঁ দেখা গ’ল, তাত নাছিল কোনো অপূৰ্ণতাৰ চিন, বৰঞ্চ জীৱন আৰু ব্যস্ততাক সহজ ভাবে গ্ৰহণ কৰাৰ এক সাহসী প্ৰকাশ আছিল।

কিমান যে সপোন আমি হৃদয়ত লৈ আগবাঢ়োঁ। তাৰে কিছুমান পূৰ্ণ হয় আৰু কিছুমানে অন্য ৰূপ লয়। সকলো আশা একে ধৰণে পুৰ নহয়। সপোন পুৰ নোহোৱা মানেই কিন্তু জীৱন ব্যৰ্থ হোৱা নুবুজায়।শিক্ষা কেৱল কলেজৰ ক্লাছৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নহয়। কোনোবাই বিদ্যালয়ত, কোনোবাই ঘৰৰ চৌহদত, কোনোবাই নিজৰ সন্তানৰ জীৱনত শিক্ষাৰ দীপ জ্বলাই ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে। হয়তো তেওঁ আজি শ্ৰেণীকোঠাৰ ব্লেকব’ৰ্ডৰ আগত থিয় হৈ ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা শিক্ষক নহয়, কিন্তু তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপতেই শিক্ষা আৰু মূল্যবোধৰ পৰশ ভৰি আছে।

মন্দিৰৰ ঘণ্টাটো পুনৰ বাজি উঠিল। তেওঁ নম্ৰভাৱে মোৰ পৰিয়ালৰ খৱৰ ল'লে। মোৰ জীয়ৰীৰ লগত চিনাকি হ'ল। জীয়ৰীয়ে সেই দৃশ্যবোৰ আশ্চৰ্যৰে চাই আছিল। আমি বিদায় ল’লোঁ। মন্দিৰ প্ৰঙ্গনৰ পৰা ওলাই আহোঁতে মোৰ অন্তৰ গভীৰ তৃপ্তিৰে ভৰি পৰিছিল। সেই তৃপ্তি এইবাবেই যে শিক্ষক হিচাপে আমি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক কেৱল পাঠ্যপুথিৰ জ্ঞানেই দিয়া নাছিলোঁ, আমি নীৰবেই বহুতৰে জীৱনত একো গছিকৈ বন্তি জ্বলাই থৈ আহিছিলোঁ, যিগছি বন্তি জীৱনৰ হাজাৰ ধুমুহাৰ মাজতো জ্বলি থাকে, ওৰে জীৱন…!

✍️ Pranabjyoti Das

শিৱমজ্যোতি দাসক শৈক্ষিক বঁটা প্ৰদান

ওদালগুৰি জিলা সাহিত্য সভাই ইকৰাবাৰী সাহিত্য সভাৰ বাৰ্ষিক অধিবেশনত ওদালগুৰি জিলাৰ ভিতৰত কৃতিত্বৰে উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত ৯৬.৩৩ শতাংশ (সৰ্বোচ্চ) নম্বৰসহ উত্তীৰ্ণ হৈ জিলাখনলৈ গৌৰৱ কঢ়িয়াই অনা কৃতী শিক্ষাৰ্থী অৰুণোদয় একাডেমিৰ ছাত্ৰ শ্ৰীমান শিৱমজ্যোতি দাসক অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে আজি ১৮ জানুৱাৰীৰ দিনা শৈক্ষিক বঁটা প্ৰদান কৰিছে।

Felicitation to Shivamjyoti Das of Arunodoi Academy, Tangla

দাতা : তজৰ আলী আহমেদ।

বঁটা: স্মাৰক, সম্বৰ্ধনা পত্ৰ, গামোছা, জাপি আৰু নগদ ধনৰ টোপোলা।

মহাকাশত অসমৰ গৌৰৱ লাচিত-১ উপগ্ৰহ

অসম আৰু সমগ্ৰ উত্তৰ–পূৰ্বাঞ্চলৰ বাবে ই এক গৌৰৱময় মুহূৰ্ত যে অহা ১২ জানুৱাৰী, ২০২৬ তাৰিখে অসমৰ ড'নবস্কো ইউনিভাৰছিটিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু শিক্ষকসকলে নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা লাচিত-১ নামৰ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহটো মহাকাশৰ বুকুলৈ উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব। এই উপগ্ৰহটো ISROৰ PSLV-C62 ৰকেটযোগে উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব, যাৰ বাবে ইতিমধ্যে সতীশ ধাৱন মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ লঞ্চপেড সাজু কৰি তোলা হৈছে। ১২ জানুৱাৰীৰ দিনা পুৱা ১০ বাজি ১৭ মিনিটত লাচিত-১ উপগ্ৰহটো মহাকাশলৈ বুলি উৰা মাৰিব। এই উৎক্ষেপণটো হ'ব ২০২৬ চনৰ প্ৰথমটো ভাৰতীয় মহাকাশ অভিযান। অসমৰ ইতিহাসৰ বীৰ সেনাপতি লাচিত বৰফুকনৰ নামত নামাকৰণ কৰা এই উপগ্ৰহটো সাহস, কৌশল আৰু অসমীয়াৰ স্বাভিমানৰ প্ৰতীক। অসম ডনবস্কো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নেতৃত্বত নিৰ্মিত এই কৃত্ৰিম উপগ্ৰহটোৰ জৰিয়তে অসমে ভাৰতৰ মহাকাশ মানচিত্ৰত নিজৰ স্থান দৃঢ় কৰিব।

লাচিত–১ কেৱল এটা উপগ্ৰহই নহয়; বৰং ই উত্তৰ–পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বৈজ্ঞানিক মেধা, প্ৰযুক্তিগত সক্ষমতা আৰু উদ্ভাৱনী চিন্তাৰ এক শক্তিশালী প্ৰতীক। অসমৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ যুৱ বিজ্ঞানীসকলৰ পৰিশ্ৰম আৰু শিক্ষকসকলৰ মাৰ্গ দৰ্শনৰ সমন্বয়ত গঢ় লৈ উঠা এই অভিযানটোৱে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অগণন ছাত্ৰ–ছাত্ৰী, শিক্ষক আৰু উদীয়মান বিজ্ঞানীসকলক নিশ্চয়কৈ অনুপ্ৰেৰণা যোগাব। লাচিত-১ উপগ্ৰহই এইটো প্ৰতীয়মান কৰে  যে অসমৰ মাটিত জন্ম লোৱা সপোনেও মহাকাশ স্পৰ্শ কৰিব পাৰে। 

লাচিত–১ৰ এটা মুখ্য কাম হ’ব মহাকাশত উপগ্ৰহ যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ পৰীক্ষা নিৰীক্ষা। এই উপগ্ৰহটোৰ জৰিয়তে মহাকাশৰ পৰা পৃথিৱীৰ সৈতে সংকেত প্ৰেৰণ আৰু গ্ৰহণ ব্যৱস্থাৰ উন্নতিকৰণ সম্পৰ্কে পৰীক্ষা কৰা হ’ব, যাৰ সহায়ত ভৱিষ্যতে অধিক উন্নত যোগাযোগ উপগ্ৰহ নিৰ্মাণত সহায় হ'ব। ইয়াৰ উপৰিও লাচিত–১ উপগ্ৰহৰ সহায়ত Low Earth Orbit ত চলাচল কৰা উপগ্ৰহ প্ৰণালী, এইবোৰৰ স্থায়িত্ব, উপগ্ৰহৰ শক্তি ব্যৱস্থাপনা, সৌৰশক্তি সংগ্ৰহ আৰু তাপ নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰণালীৰ ওপৰতো এলানি পৰীক্ষা কৰা হ’ব। 

লাচিত–১ নামৰ এই উপগ্ৰহটোৱে অসমৰ গৌৰৱ আৰু বিজ্ঞান শিক্ষাৰ মেধাৰে জিলিকি উঠা ভৱিষ্যতৰ একাজলি প্ৰতিশ্ৰুতি বুকুত বান্ধি মহাকাশলৈ উৰা মাৰিব। এজন অসমীয়া হিচাবে লাচিত–১ উপগ্ৰহক লৈ আমি সকলোৱে গৌৰৱ কৰিব পাৰো। কাৰণ ই কেৱল এক বৈজ্ঞানিক সাফল্য নহয়, বৰঞ্চ অসমৰ ইতিহাস, আত্মসম্মান আৰু আধুনিক বিজ্ঞানৰ এক শক্তিশালী প্ৰদৰ্শন। লাচিত বৰফুকনৰ দৰে বীৰ সেনাপতিৰ নাম বহন কৰা এই উপগ্ৰহই মহাকাশৰ পৰাই সমগ্ৰ বিশ্বক জনাই দিব যে অসমৰ বীৰত্ব কেৱল যুদ্ধক্ষেত্ৰতেই সীমাবদ্ধ নহয়, বৰং আজি সেই বীৰত্ব জ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশ অভিযানৰ মাজেৰেও প্ৰদৰ্শিত হৈছে। অসম আৰু উত্তৰ–পূৰ্বাঞ্চলৰ মেধা কোনো দিশত কম নহয়। অসমৰ মাটিটো যে বিশ্বমানৰ বিজ্ঞানী, উদ্ভাৱক আৰু স্বপ্নদ্ৰষ্টা আছে - এই সত্যকেই লাচিত–১ নামৰ উপগ্ৰহটোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰক। 🚀 

✍️ প্ৰণৱজ্যোতি দাস, টংলা।

মঙল গ্ৰহত ঘড়ীৰ কাটা দ্ৰুত গতিৰ হয়

আমি সাধাৰণতে সময়ক সৰ্বত্ৰ একে গতিৰে প্ৰবাহমান বুলি ভাবোঁ, কিন্তু আধুনিক পদাৰ্থবিজ্ঞানে দেখুৱাইছে যে সময়ৰ গতি সকলো ঠাইতে একে নহয়। এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ আপেক্ষিকতাৰ তত্ত্ব অনুসৰি সময়ৰ প্ৰবাহ মাধ্যাকর্ষণ আৰু পদাৰ্থৰ গতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই তত্ত্বৰ আধাৰত বিজ্ঞানীসকলে এটা আমোদজনক সত্যৰ সন্ধান উলিয়াইছে — মংগল গ্ৰহত ঘড়ীৰ কাটা পৃথিৱীৰ তুলনাত অলপ বেছি দ্ৰুত গতিৰে প্ৰবাহিত হয়।

ঘড়ীৰ কাটাৰ এই দ্ৰুততাৰ কাৰণবোৰৰ ভিতৰত মাধ্যাকর্ষণৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। সাধাৰণ আপেক্ষিকতাৰ মতে শক্তিশালী মাধ্যাকর্ষণে সময়ক অলপ ধীৰ কৰি তোলে। যিমানেই মাধ্যাকর্ষণ বেছি হয়, সময় সিমানেই ধীৰে প্ৰবাহিত হয়। আমাৰ পৃথিৱীখন মংগল গ্ৰহতকৈ ডাঙৰ আৰু অধিক ভৰ বিশিষ্ট। পৃথিৱীৰ ভৰ প্ৰায় 5.97 × 10²⁴  কিলোগ্ৰাম, আৰু মংগল গ্ৰহৰ ভৰ প্ৰায় 6.42 × 10²³  কিলোগ্ৰাম। অৰ্থাৎ মংগল গ্ৰহৰ ভৰ পৃথিৱীৰ প্ৰায় এক-দশমাংশ। পৃথিৱীত মাধ্যাকর্ষণ শক্তি প্ৰায় 9.8 m/s², কিন্ত  মংগল গ্ৰহত এই মান মাত্ৰ 3.7 m/s²। মংগল গ্ৰহত মাধ্যাকর্ষণ কম হোৱাৰ বাবে তাত সময় ধীৰ হয়, ফলত মঙলত থকা ঘড়ী পৃথিৱীৰ ঘড়ীতকৈ অলপ বেছি দ্ৰুত গতিৰে চলে।

বিশেষ আপেক্ষিকতাৰ মতে পদাৰ্থৰ গতিৰ বাবেও সময় ধীৰ হয়। কোনো বস্তু যিমানেই বেছি বেগেৰে গতি কৰে, সেই বস্তুটোৰ সময় সিমানেই ধীৰে হয়। পৃথিৱীয়ে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে প্ৰায় 29.8 km/s বেগেৰে পৰিভ্ৰমণ কৰে, আনহাতে মংগল গ্ৰহৰ কক্ষীয় বেগ প্ৰায় 24.1 km/s। পৃথিৱীৰ গতি বেছি হোৱাৰ বাবে তাত সময় অলপ বেছি ধীৰ হয়। মংগল গ্ৰহ তুলনামূলকভাৱে ধীৰে চলাৰ বাবে তাত এই প্ৰভাৱ কম, যাৰ ফলত মঙলত ঘড়ীৰ কাটা অলপ বেছি দ্ৰুত গতিৰে আগবাঢ়ে।

মাধ্যাকর্ষণ আৰু গতি — এই দুয়োটা প্ৰভাৱ একেলগে বিবেচনা কৰিলে দেখা যায় যে মংগল গ্ৰহত মাধ্যাকর্ষণ কম আৰু কক্ষীয় গতি ধীৰ হোৱাৰ বাবে, পৃথিৱীৰ তুলনাত তাত সময় অলপ বেছি দ্ৰুত গতিৰে বয়। বিজ্ঞানীসকলৰ গণনাৰ মতে এই পাৰ্থক্য এদিনত মাথোঁ কেইটামান মাইক্র'ছেকেণ্ড। যদিও সাধাৰণ জীৱনত এই সময়ৰ পাৰ্থক্য প্ৰায় নগণ্য, মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিত ইয়াৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট বেছি। মহাকাশযানৰ পথ-নির্দেশনা, উপগ্ৰহ যোগাযোগ আদিৰ ক্ষেত্ৰত এই পাৰ্থক্য অতি গুৰুত্বপৰ হৈ পৰে। সেয়েহে মঙল গ্ৰহলৈ অভিযান চলাওঁতে বিজ্ঞানীসকলে সময়ৰ এই আপেক্ষিকতাৰ প্ৰভাৱবোৰ সঠিকভাৱে ধৰি চলে। এই তথ্যই পুনৰ বাৰ প্ৰমান কৰে যে সময় স্থিৰ বা সৰ্বজনীন নহয়; বৰং সময় মাধ্যাকর্ষণ আৰু গতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।

✍️  প্ৰণৱজ্যোতি দাস, টংলা।

 

মহাবিশ্বৰ শেষ পৰিণতি

মহাবিশ্বৰ শেষ পৰিণতি কেনেকুৱা হ’ব? মহাবিশ্ব কি চিৰকাল ধৰি প্ৰসাৰিত হৈ থাকিব নে এদিন সকলো ধ্বংস হৈ যাব? মহাবিশ্বৰ অন্তিম পৰিণতি কেনেকুৱা হ’ব পাৰে, এই বিষয়ে বিজ্ঞানীসকলে শেহতীয়াকৈ এক ভিন্ন ধৰণৰ তথ্য আগবঢ়াইছে। তেওঁলোকৰ মতে, ৰহস্যময় ডাৰ্ক এনার্জি বা "অন্ধকাৰ শক্তি"ৰ প্ৰভাৱত মহাবিশ্বৰ সমাপ্তি এটা মহাপ্ৰলয়ৰ জৰিয়তে হ’ব। জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে এই সম্ভাৱ্য পৰিণতিক “বিগ ক্ৰাঞ্চ” বা “মহা সংকোচন” বুলি আখ্যা দিছে।

যোৱা কেইবাটাও দশক ধৰি এটা ধাৰণা প্ৰচলিত আছিল যে বিগ বেং বা মহাবিস্ফোৰণৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হোৱা মহাবিশ্বৰ প্ৰসাৰণ ডাৰ্ক এনার্জিৰ প্ৰভাৱত চিৰকাল ত্বৰান্বিত হৈ থাকিব। কিন্তু দক্ষিণ কোৰিয়াৰ ছিউলস্থিত ইয়নছেই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক ইয়াং উক্লি আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মী সকলে কৰা নতুন বিশ্লেষণে এই ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে। ১৯৯৮ চনৰ বিখ্যাত ছুপাৰনোভাৰ তথ্য পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি দেখা গৈছে যে ডাৰ্ক এনার্জি সময়ৰ লগে লগে দুৰ্বল হৈ পৰিছে। যদি ডাৰ্ক এনার্জি সঁচাকৈয়ে দুৰ্বল হৈ পৰে, তেন্তে এসময়ত মহাকৰ্ষণ বল অধিক শক্তিশালী হৈ উঠিব। তেতিয়া মহাবিশ্বৰ প্ৰসাৰণ থমকি ৰ’ব আৰু ওলোটা প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ব। সেই সময়ত গ্যালাক্সিসমূহ এটা আনটোৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ সলনি পুনৰ ওচৰলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰিব। এই সন্দৰ্ভত অধ্যাপক উক্লিয়ে কয় যে ডাৰ্ক এনার্জিৰ এই পৰিবৰ্তনে মহাবিশ্বৰ ভাগ্য সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি দিব।

এৰিজোনা মৰুভূমিত স্থাপন কৰা এটা টেলিস্কোপত সংযোজিত ডাৰ্ক এনার্জি স্পেকট্ৰোস্কোপিক ইনষ্ট্ৰুমেণ্টৰ পৰা কিছুমান ইতিমধ্যে কিছু আচৰিত তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। যুক্তৰাজ্যৰ ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ অধ্যাপক অফাৰ লাহাফে এই তথ্যসমূহৰ বিশ্লেষণ কৰি জনাইছে যে গ্যালাক্সিসমূহৰ গতিবৃদ্ধিৰ হাৰ সময়ৰ লগে লগে সলনি হৈছে। তেওঁৰ মতে, ডাৰ্ক এনার্জিৰ এই হ্ৰাস-বৃদ্ধিয়ে পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সম্পূৰ্ণ কাঠামোকেই কঁপাই তুলিব পাৰে।

যদি বিগ ক্ৰাঞ্চ সঁচাকৈয়ে ঘটে, তেন্তে পৃথিৱীত থকা মানুহৰ বাবে প্ৰথম সংকেতটো আহিব ৰাতিৰ আকাশৰ পৰা। ৰাতিৰ আকাশত দেখা যাব যে দূৰৱৰ্তী গ্যালাক্সিসমূহ আমাৰ দিশে দৌৰি আহিছে। মহাকাশত গ্যালাক্সিসমূহৰ ঘনত্ব বৃদ্ধি হৈ পৰিব আৰু বিভিন্ন নক্ষত্ৰবোৰে এটাই আনটোৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হ’ব। সেই সময়ত আটাইতকৈ ভয়ংকৰ পৰিৱর্তন হ’ব তাপমাত্রাৰ ক্ষেত্ৰত। বৰ্তমান মহাকাশৰ গড় তাপমাত্রা পৰম শূন্যৰ অতি ওচৰত। কিন্তু সংকোচনৰ ফলত কসমিক মাইক্র’ৱেভ বেকগ্ৰাউণ্ড বা মহাজাগতিক বিকিৰণবোৰ উত্তপ্ত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিব। ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা আৰু নাছাৰ তথ্য অনুসাৰে, এই তাপমাত্রা কেইহাজাৰ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছলৈকে বৃদ্ধি পাব পাৰে।

যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা নাছাৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, অতি উচ্চ তাপমাত্রাত মহাবিশ্বৰ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুবোৰ প্ৰ’টন আৰু ইলেক্ট্ৰনত বিভক্ত হৈ পৰিব। ইয়াৰ ফলত মহাবিশ্বৰ সকলোবোৰ আন্তঃগ্যালাক্টিক পদাৰ্থ মিলি এক জ্বলন্ত পিণ্ডত পৰিণত হ’ব আৰু সৰ্বশেষত সমগ্ৰ মহাবিশ্ব এক বিশাল অগ্নিকুণ্ডলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব। সেই সময়ত সময় আৰু স্থানকে আদি কৰি সকলো বস্তুৰ অস্তিত্ব সম্পূৰ্ণৰূপে লুপ্ত হৈ যাব।