অনুচ্চ কণ্ঠেৰে তেওঁ সুধিলে, “আপুনিয়েই বাৰু প্ৰণৱজ্যোতি চাৰ নহয়নে?” সৰল প্ৰশ্নটোত যেন এক অচিনাকি আত্মীয়তাৰ উষ্ণতা লুকাই আছিল। মই মূৰ দুপিয়াই সন্মতি জনালোঁ। কিন্তু মনত একো স্পষ্ট ধাৰণা নাছিল। কোন হ'ব পাৰে তেওঁ? মুখমণ্ডলত এমোকোৰা হাঁহি সানি লৈ তেওঁ ক'বলৈ ধৰিলে : “আপোনাৰ চেহেৰাটো সলনি হৈ গ'ল চাৰ, চিনিবলৈ অলপ অসুবিধা হৈছিল। বহু বছৰ হ'ল যে !” সেই মুহূৰ্ততে যেন সময়ো অলপ থমকি ৰ’ল! বহু বছৰৰ ব্যৱধান যেন সেই ক্ষুদ্ৰ বাক্যকেইটাই সংকুচিত কৰি এটা লহমাত সামৰি থ'লে।
কোন তেওঁ? মনত পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিলেও মই একোৱেই উৱাদিহ পোৱা নাই। তেওঁ কৈ গ'ল : ত্ৰিশ বছৰ আগতে আপুনি মোক কলেজত পঢ়ুৱাইছিল। আপোনাৰ ক্লাছবোৰৰ কথা, খুহুটীয়া ধেমালিবোৰ আজিও মনত পৰে চাৰ। পিছলৈ বি.এচ.চি পাছ কৰি গাৱঁৰ কাষতেই এখন ভেঞ্চাৰ স্কুলত কাম কৰিবলৈ ল'লো।……
ত্ৰিশ বছৰ আগতে তেওঁ নিশ্চয় এগৰাকী অতিশয় সুন্দৰী যুৱতী আছিল। মুখমণ্ডলত সৌন্দৰ্যৰ দীপ্তি আৰু দুচকুত সপোনৰ মেটমৰা বোজা লৈ তেওঁ নিশ্চয় কলেজলৈ আহিছিল। সময়ে আজি তেওঁক স্পৰ্শ কৰিছে, যৌৱনৰ উজ্জ্বলতা ধীৰে ধীৰে যেন স্তিমিত হৈছে। এযোৰ সাধাৰণ মেখেলাচাদৰ, হাতত এটা সৰু ভেনিটি বেগ, কপালত সেন্দুৰৰ এটি উজ্জ্বল ফোঁটেৰে তেওঁ যে এগৰাকী ব্যস্ত গৃহিণী, কথাটো সহজেই অনুমেয়।
ইতিমধ্যে জীৱনে বহু দিশ সলনি কৰিছে, সময়ে বহু দূৰ অতিক্ৰম কৰিছে। ত্ৰিশ বছৰ আগত ময়ো এজন সুঠাম যুৱক আছিলোঁ। কলেজত নতুনকৈ যোগদান কৰিছিলোঁ। আজি বয়সে মোকো চুই গৈছে আলফুলে। কিন্তু মোৰ ক্লাছবোৰ, মোৰ কথাবোৰ এতিয়াও তেওঁৰ মনত সজীৱ হৈ আছে বুলি কওঁতে তেওঁৰ দুচকুত এক উজ্জ্বল দীপ্তি দেখা গৈছিল। সেই দীপ্তিয়ে মোৰ অন্তৰতো আনন্দ জোৱাৰ তুলিলে। সেই আনন্দ, কোনো প্ৰশংসা পত্ৰ বা কোনো পদকে কেতিয়াও দিব নোৱাৰা এক গভীৰ তৃপ্তি।
তেওঁ কৈ হ'ল : "স্কুলত কাম কৰাৰ দুবছৰ পিছতেই মোৰ বিয়া হ'ল। মোৰ স্বামী এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক। মোৰ চাকৰিটো চৰকাৰী নোহোৱা বাবে বিয়াৰ পিছতেই মই স্কুলৰ পৰা অব্যাহতি ল'লো। এতিয়া মই এগৰাকী গৃহিণী……"
তেওঁ এগৰাকী গৃহিণী বুলি কওঁতে তেওঁৰ কণ্ঠত কোনো আক্ষেপ নাছিল। বৰঞ্চ সেয়া আছিল এক শান্ত স্বীকাৰোক্তি। কলেজৰ শিক্ষা সমাপ্তিৰ পিছত কেইটামান বছৰমান নিজৰ সপোন আৰু দায়িত্বৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰখাৰ চেষ্টাৰে তেওঁ শিক্ষকতাও কৰিছিল। কিন্ত বিবাহ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত আজি তেওঁ ঘৰুৱা দায়িত্বৰে ব্যস্ত হৈ পৰা এগৰাকী ব্যস্ত গৃহিণী। তেওঁৰ স্বামীয়ে প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাবে, কণ কণ ল'ৰা ছোৱালীবোৰৰ সৰু সৰু মনবোৰ গঢ়ি তোলাত ব্যস্ত হৈ থকা এজন নীৰৱ যোদ্ধা। সেই কথা কওঁতে তেওঁৰ মুখমণ্ডলত এক সৰল গৰ্বৰ ছাঁ দেখা গ’ল, তাত নাছিল কোনো অপূৰ্ণতাৰ চিন, বৰঞ্চ জীৱন আৰু ব্যস্ততাক সহজ ভাবে গ্ৰহণ কৰাৰ এক সাহসী প্ৰকাশ আছিল।
কিমান যে সপোন আমি হৃদয়ত লৈ আগবাঢ়োঁ। তাৰে কিছুমান পূৰ্ণ হয় আৰু কিছুমানে অন্য ৰূপ লয়। সকলো আশা একে ধৰণে পুৰ নহয়। সপোন পুৰ নোহোৱা মানেই কিন্তু জীৱন ব্যৰ্থ হোৱা নুবুজায়।শিক্ষা কেৱল কলেজৰ ক্লাছৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নহয়। কোনোবাই বিদ্যালয়ত, কোনোবাই ঘৰৰ চৌহদত, কোনোবাই নিজৰ সন্তানৰ জীৱনত শিক্ষাৰ দীপ জ্বলাই ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে। হয়তো তেওঁ আজি শ্ৰেণীকোঠাৰ ব্লেকব’ৰ্ডৰ আগত থিয় হৈ ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা শিক্ষক নহয়, কিন্তু তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপতেই শিক্ষা আৰু মূল্যবোধৰ পৰশ ভৰি আছে।
মন্দিৰৰ ঘণ্টাটো পুনৰ বাজি উঠিল। তেওঁ নম্ৰভাৱে মোৰ পৰিয়ালৰ খৱৰ ল'লে। মোৰ জীয়ৰীৰ লগত চিনাকি হ'ল। জীয়ৰীয়ে সেই দৃশ্যবোৰ আশ্চৰ্যৰে চাই আছিল। আমি বিদায় ল’লোঁ। মন্দিৰ প্ৰঙ্গনৰ পৰা ওলাই আহোঁতে মোৰ অন্তৰ গভীৰ তৃপ্তিৰে ভৰি পৰিছিল। সেই তৃপ্তি এইবাবেই যে শিক্ষক হিচাপে আমি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক কেৱল পাঠ্যপুথিৰ জ্ঞানেই দিয়া নাছিলোঁ, আমি নীৰবেই বহুতৰে জীৱনত একো গছিকৈ বন্তি জ্বলাই থৈ আহিছিলোঁ, যিগছি বন্তি জীৱনৰ হাজাৰ ধুমুহাৰ মাজতো জ্বলি থাকে, ওৰে জীৱন…!
✍️ Pranabjyoti Das









