সেয়া ১৮২৬ চনৰ কথা। ইংলেণ্ডৰ ষ্টকটন-অন-টিছ চহৰত থকা নিজৰ সৰু দোকানখনত জন ৱাকাৰে বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ পৰীক্ষা কৰি আছিল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল বিশেষ এবিধ বিস্ফোৰক সামগ্ৰীৰ ওপৰত পৰীক্ষা কৰা। পৰীক্ষাৰ সময়ত এডাল কাঠিৰ আগত কিছু ৰাসায়নিক মিশ্ৰণ লগাই শুকুৱাই থৈছিল। অসাৱধানবশতঃ সেই কাঠিডাল টেবুলৰ পৰা পৰি গৈ তলত থকা এটুকুৰা শিলত ঠেকা খালে আৰু লগে লগেই কাঠিডালৰ ৰসায়নিক সংমিশ্ৰণ সনা মুৰটো জ্বলি উঠিল। সেই মুহূৰ্ততে হয়তো ৱাকাৰে নিজেও বুজিব পৰা নাছিল যে তেওঁ ইতিহাসৰ এক নতুন অধ্যায়ৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে। কাৰণ, সেই সময়ত জুই জ্বলোৱা সহজ কাম নাছিল। মানুহে শিল, ইস্পাত অথবা আন কোনো কঠিন পদাৰ্থত ঘৰ্ষণ প্ৰয়োগ কৰি অতি জটিল পদ্ধতিৰে জুই জ্বলাইছিল। কিন্তু জন ৱাকাৰৰ আৱিষ্কাৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মানুহক হাতৰ মুঠিতেঈ একুৰা অদৃশ্য জুই লৈ ঘূৰি ফুৰাৰ এক সুবিধা কৰি দিলে।
জন ৱাকাৰে আচলতে দিয়াচলাই আৱিষ্কাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে কোনো পৰীক্ষা কৰা নাছিল। তেওঁ জ্বলনশীল ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ওপৰত বিশেষ পৰীক্ষা এটাহে চলাই আছিল। সিদিনা তেওঁ পটাছিয়াম ক্ল'ৰেট (Potassium Chlorate), এণ্টিমনি ছালফাইড (Antimony Sulfide), গাম আৰু অন্যান্য পদাৰ্থ মিহলাই এটা মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰিছিল।
পৰীক্ষাৰ সময়ত এডাল সৰু কাঠৰ কাঠিৰ আগত এই মিশ্ৰণৰ অলপ অংশ লগাই শুকুৱাই থৈছিল। পিছত তেওঁ কাঠিডাল পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে কাঠিডাল হাতৰ পৰা পিচলি মজিয়াত পৰি এচটা খহটা শিলৰ পৃষ্ঠত ঘঁহনি খায়। হঠাতে হোৱা ঘৰ্ষণৰ ফলত কাঠিডালৰ মুৰত থকা ৰসায়নিক সংমিশ্ৰণটোত তাপ উৎপন্ন হয় আৰু মিশ্ৰণটো মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে জ্বলি উঠে।
এই ঘটনাই তেওঁক এটা নতুন চিন্তাৰ খোৰাক যোগায়। তেওঁ বুজি পাইছিল যে যদি উপযুক্ত ৰাসায়নিক মিশ্ৰণ কাঠিডালৰ আগত লগোৱা হয়, তেন্তে কেৱল ঘৰ্ষণৰ দ্বাৰাই জুই উৎপন্ন কৰিব পাৰি। এই ধাৰণাৰ ভিত্তিত তেওঁ বহু পৰীক্ষা কৰি ৰসায়নিক সংমিশ্ৰণৰ অনুপাত উন্নত কৰে আৰু ১৮২৭ চনত "Friction Lights" নামৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰিক দিয়াচলাই বাকচৰ উৎপাদন আৰম্ভ কৰে।
আজি আমাৰ ঘৰত থকা সাধাৰণ দিয়াচলাৰ প্ৰতিটো কাঠিয়ে এটা ইতিহাসৰ কথা কয় যে এজন সাধাৰণ ফাৰ্মাচিষ্টে অসাৱধানতাবশতঃ কৰা এটা পৰীক্ষাৰ মাজেৰে সমগ্ৰ পৃথিৱীক নতুন পোহৰৰ এটা বাট উপহাৰ দিছিল। এৰা, কেতিয়াবা ভুলৰ মাজতো লুকাই থাকে যুগান্তকাৰী আৱিষ্কাৰৰ বীজ।
No comments:
Post a Comment