শব্দ তৰংগৰ (Sound Wave) সহায়ত জুই নুমুওৱা পদ্ধতিটো আধুনিক পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ধ্বনিবিজ্ঞানৰ (Acoustics) এক বিশেষ কৌশল। ইয়াত পানী, গেছ বা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ কেৱল নিম্ন কম্পনাংকৰ শব্দ তৰংগ (৩০ ৰ পৰা ৬০ হাৰ্টজৰ ভিতৰত) প্ৰয়োগ কৰি জুই নিৰ্বাপন কৰা হয়।
শব্দ কম্পনেৰে জুই নুমুৱাৱ পৰা এই যন্ত্ৰটো এটি সাধাৰণ শব্দ-নিৰ্ভৰ অগ্নিনিৰ্বাপক যন্ত্ৰ। ইয়াত প্ৰধানকৈ চাৰিটা অংশ থাকে:
👉 চিগনেল জেনেৰেটৰ: ই নিৰ্দিষ্ট কম্পনাংকৰ (প্ৰায় ৩৫–৫৫ Hz) ছাইন ৱেভ (sine wave) উৎপন্ন কৰে। উচ্চ কম্পনাংকৰ শব্দৰ তুলনাত গভীৰ ছাব-বাছ (sub-bass) শব্দ তৰংগই বায়ুক বেছি জোৰে সঞ্চালিত কৰিব পাৰে।
👉 এম্প্লিফায়াৰ: শব্দৰ শক্তি আৰু মাত্ৰা প্ৰায় ১২০–১৩০ ডেচিবেল (dB) বা তাতকৈ অধিক বৃদ্ধি কৰিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
👉 ছাব-উফাৰ স্পীকাৰ : ই বৈদ্যুতিক সংকেতক প্ৰত্যক্ষ যান্ত্ৰিক কম্পন আৰু বায়ুচাপলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
👉 ক'লিমেটৰ বা ৰেজনেতৰ নলী: স্পীকাৰৰ সন্মুখত লগোৱা এটা বিশেষ নলী, যিয়ে শব্দ তৰংগ আৰু বায়ুৰ ঘূৰ্ণনক এটা নিৰ্দিষ্ট দিশত পোনপটীয়া জেটৰ দৰে শিখাৰ ফালে লক্ষ্য কৰি এৰি দিয়ে।
এই পদ্ধতিৰে জুই নুমুওৱাৰ সুবিধাসমূহ হ'ল -
🔹 কোনো অৱশিষ্ট নাথাকে: পানী বা পাউডাৰৰ দৰে কোনো আৱৰ্জনা নোলায়, গতিকে কম্পিউটাৰ চাৰ্ভাৰ ৰুম, পৰীক্ষাগাৰ বা সূক্ষ্ম বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ বাবে উপযোগী।
🔹 নথিপত্ৰ বা চিত্ৰকলাৰ ক্ষতি নহয়: পুথিভঁৰাল, মহাফেজখানা বা সংগ্ৰহালয়ৰ পুৰণি পাণ্ডুলিপি পানীৰ ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা পৰে।
🔹 মহাকাশ অভিযানৰ বাবে উপযুক্ত: মহাকৰ্ষণহীন স্থানত পানী বা গেছ স্প্ৰে কৰাটো বিপদজনক, তাত শব্দ তৰংগ এক উত্তম বিকল্প হ'ব পাৰে।
জাৰ্মান পদাৰ্থবিজ্ঞানী হাইন্ৰিখ ৰুবেন্স (Heinrich Rubens)-এ ১৯০৪ চনত বিখ্যাত ৰুবেন্স টিউব সাজি উলিয়াই দেখুৱাইছিল যে শব্দ তৰংগ আৰু ইয়াৰ চাপৰ পৰিৱৰ্তনে জুইৰ শিখাৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ পেলায়। যদিও তেওঁৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল শব্দ তৰংগক দৃশ্যমান কৰা, এই পৰীক্ষাই শব্দ আৰু অগ্নিৰ আন্তঃক্ৰিয়াৰ বৈজ্ঞানিক ভেটি স্থাপন কৰে।
তাৰপিছত ২০১১–২০১২ চনত Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA)-ৰ বিজ্ঞানীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰে যে স্পীকাৰৰ পৰা ওলোৱা একাউষ্টিক ফিল্ড (Acoustic Field) বা শব্দ তৰংগ ব্যৱহাৰ কৰি জুইৰ শিখা নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নিৰ্বাপন কৰিব পৰা যায়।
ভাৰতত শব্দ তৰংগৰ দ্বাৰা জুই নুমুওৱা প্ৰযুক্তিৰ বাণিজ্যিক বা আনুষ্ঠানিক প্ৰয়োগ (যেনে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ) এতিয়াও আৰম্ভ হোৱা নাই; ই বৰ্তমান মূলত শৈক্ষিক গৱেষণা, পৰীক্ষাগাৰ আৰু উদ্ভাৱনী প্ৰকল্পৰ পৰ্যায়তে সীমাবদ্ধ হৈ আছে। ২০১৫ চনত আমেৰিকাৰ জৰ্জ মেছন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উদ্ভাৱনটো ভাইৰেল হোৱাৰ পাছত, ভাৰতৰ কেইবাখনো IIT (যেনে IIT Bombay, IIT Madras) আৰু বিভিন্ন অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ মেকানিকেল আৰু এৰ’স্পেচ বিভাগৰ ছাত্ৰ-গৱেষকসকলে শব্দ-নিৰ্ভৰ অগ্নিনিৰ্বাপকৰ প্ৰাৰম্ভিক আৰ্হি (Prototypes) তৈয়াৰ কৰি পৰীক্ষা কৰিছে। এই গৱেষণাসমূহত প্ৰধানকৈ ঘৰুৱা ৰন্ধন গেছ (LPG) আৰু তেলৰ সহায়ত জ্বলা জুইৰ শিখা নিৰ্বাপনৰ ওপৰত কাম কৰা হৈছে।
সাধাৰণতে মহাকাশত বা ওজনহীন অৱস্থাত পানী বা পাউডাৰ স্প্ৰে কৰাটো বিপদজনক, কাৰণ এইবোৰ মহাকাশযানৰ সূক্ষ্ম বৈদ্যুতিক চাৰ্কিটত সোমাই বিপৰ্যয় আনিব পাৰে। সেয়েহে, ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ অভিযান (গগনযান / Gaganyaan) আৰু মহাকাশ গৱেষণাৰ অগ্ৰগতিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত শব্দ তৰংগৰ দ্বাৰা অগ্নি নিৰ্বাপনৰ তাত্ত্বিক ধাৰণাটোক ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞানীসকলে এক সম্ভাব্য ভৱিষ্যত প্ৰযুক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰি অধিক গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছে।
✍️ প্ৰণৱজ্যোতি দাস, টংলা।
No comments:
Post a Comment